Poprzedni wpis
Pierwsze dni po przywozie cielęcia do gospodarstwa często decydują o tym, czy zwierzę szybko wejdzie w odchów, czy zacznie tracić energię na walkę z chłodem i wilgocią. Pytanie: słoma czy trociny dla cieląt nie dotyczy więc wyłącznie wygody sprzątania. Dobra ściółka wpływa na komfort leżenia, stan dróg oddechowych, czystość sierści, ryzyko wychłodzenia i tempo przyrostów.
W praktyce nie ma jednego materiału idealnego dla każdego budynku. W większości gospodarstw słoma pozostaje najbezpieczniejszym wyborem dla młodych cieląt, zwłaszcza zimą. Trociny mogą jednak dobrze działać tam, gdzie są suche, czyste, odpowiednio grube i regularnie wymieniane. Najgorszy wariant to nie konkretny rodzaj ściółki, lecz mokra, zbita warstwa, na której cielę leży godzinami.
Ściółkę należy oceniać nie po cenie za belę czy metr sześcienny, ale po tym, jak zachowuje się w kojcu. Ma odprowadzać wilgoć od ciała, izolować od zimnego podłoża, ograniczać kontakt z odchodami i nie pylić. Musi też pozwolić cielęciu wygodnie wstać oraz położyć się bez ryzyka poślizgu.
Dla młodego cielęcia szczególnie istotna jest izolacja. Zwierzę po urodzeniu i po transporcie ma ograniczone rezerwy energii. Jeżeli leży na zimnej, wilgotnej posadzce, zużywa więcej energii na utrzymanie temperatury ciała zamiast na wzrost. To może pogarszać wykorzystanie mleka lub preparatu mlekozastępczego, a przy niższej odporności zwiększać podatność na problemy zdrowotne.
Warto spojrzeć także na organizację pracy. Materiał, który dobrze chłonie, ale wymaga codziennego uzupełniania i częstego wybierania, może okazać się droższy niż pozornie kosztowniejsza ściółka dostępna lokalnie. Liczy się cena, dostępność, ilość potrzebnej robocizny oraz możliwość utrzymania stałego standardu przez cały rok.
Dobra, sucha słoma tworzy warstwę powietrza pod cielęciem, dlatego bardzo dobrze chroni przed chłodem. Jest szczególnie cenna w budynkach o zimnej posadzce, w budkach zewnętrznych oraz w okresie jesienno-zimowym. Cielę może się w niej częściowo zagnieździć, a to wyraźnie ogranicza utratę ciepła.
Najlepiej sprawdza się słoma czysta, sucha, bez pleśni i nadmiernego zapylenia. Słoma jęczmienna lub pszenna zwykle dobrze nadaje się na ściółkę, o ile jest właściwie przechowywana. Długość źdźbła także ma znaczenie. Zbyt krótko pocięta słoma gorzej buduje izolującą warstwę i szybciej się zbija, natomiast bardzo długa może utrudniać utrzymanie porządku w niektórych systemach utrzymania.
Słoma ma jednak ograniczoną chłonność w porównaniu z trocinami. Mocz może przedostawać się do dolnej warstwy, dlatego nie wystarczy dosypywać świeżej słomy na brudny i mokry spód przez wiele dni. Taka praktyka tworzy pozornie suchą powierzchnię, pod którą rozwijają się wilgoć, amoniak i bakterie.
Przy słomie potrzebna jest regularna kontrola kojca. Jeśli po rozgarnięciu wierzchu dolna warstwa jest ciemna, mokra i ciepła od fermentacji, należy ją usunąć. Przy pojedynczych cielętach zwykle łatwiej utrzymać wysoki standard, gdy między kolejnymi sztukami wykonuje się pełne czyszczenie, mycie, osuszenie i świeże ścielenie.
Trociny dobrze pochłaniają wilgoć i mogą zapewnić równą, estetyczną powierzchnię legowiska. Są przydatne zwłaszcza w gospodarstwach, które mają pewne źródło czystego materiału i możliwość częstego dosypywania. W ciepłych budynkach, przy dobrej wentylacji i sprawnym usuwaniu mokrych miejsc mogą być praktycznym rozwiązaniem.
Nie każde trociny są jednak odpowiednie dla cieląt. Bardzo drobny materiał łatwo pyli, przykleja się do mokrej sierści i może drażnić drogi oddechowe. To szczególnie niekorzystne w zamkniętych cielętnikach, gdzie wentylacja jest słaba lub zimą ogranicza się wymianę powietrza z obawy przed przeciągami. Cielę potrzebuje świeżego powietrza, ale nie może leżeć w strumieniu zimnego powietrza.
Bezpieczniejszą opcją bywają grubsze trociny albo wióry odpylone. Materiał powinien być suchy, wolny od pleśni, zanieczyszczeń i pozostałości po obróbce chemicznej drewna. Nie należy stosować odpadów z płyt, mebli, lakierowanego drewna czy materiałów impregnowanych. Niska cena takiego surowca nie rekompensuje ryzyka dla zdrowia zwierząt.
Trociny słabiej izolują niż gruba warstwa dobrej słomy. Z tego powodu w chłodnych obiektach często lepiej traktować je jako warstwę chłonną pod słomą niż jedyną ściółkę. Taki układ może ograniczać wilgoć od spodu, a jednocześnie daje cielęciu ciepłe miejsce do leżenia. Trzeba tylko pilnować, aby dolna warstwa nie zamieniła się w ciężką, mokrą masę.
Czyste cielę nie zawsze oznacza suche cielę. Sierść na brzuchu, nogach i klatce piersiowej trzeba sprawdzać ręką, zwłaszcza rano. Jeżeli włos jest wilgotny, sklejony lub zimny, ściółka nie spełnia swojej funkcji. Wtedy warto zwiększyć częstotliwość dosypywania albo usunąć mokrą warstwę, zamiast jedynie przykrywać problem świeżym materiałem.
Dobrym prostym testem jest klęknięcie na ściółce na około pół minuty. Jeżeli kolana stają się mokre albo czuć wyraźny chłód od podłoża, legowisko wymaga poprawy. Taki test nie zastępuje codziennej obserwacji zwierząt, ale szybko pokazuje, czy warstwa rzeczywiście izoluje.
Zwróć uwagę na zapach. Ostry zapach amoniaku świadczy o tym, że w kojcu gromadzi się mocz i odchody, a wymiana powietrza jest niewystarczająca. Amoniak drażni błony śluzowe, obciąża układ oddechowy i nie sprzyja cielętom po stresie związanym z transportem lub zmianą miejsca. Nawet najlepsza słoma nie rozwiąże problemu, jeśli budynek jest wilgotny i niewentylowany.
W budkach indywidualnych i na otwartych wybiegach najczęściej wygrywa gruba, sucha słoma. Daje najlepszą ochronę przed zimnem, a jej stan można łatwo kontrolować przy każdym karmieniu. W okresach opadów i dużej wilgotności trzeba jednak częściej usuwać mokre miejsca przy wejściu oraz pod tylną częścią ciała cielęcia.
W kojcach grupowych rośnie znaczenie chłonności i częstotliwości obsługi. Więcej zwierząt oznacza więcej moczu, więcej zadeptanej ściółki oraz szybsze pogorszenie higieny. Trociny lub wióry mogą być pomocne jako warstwa dolna, ale na wierzchu zwykle warto utrzymać słomę, szczególnie dla najmłodszych sztuk.
W ocieplonym cielętniku z dobrą posadzką i sprawną wentylacją można pracować na samych trocinach, jeżeli materiał jest wysokiej jakości, a obsługa konsekwentna. To rozwiązanie wymaga jednak kontroli pylenia i regularnego usuwania zabrudzonych fragmentów. Jeśli w gospodarstwie brakuje czasu na częste poprawki, słoma jest zwykle bardziej wybaczająca błędy.
Jeżeli cielęta są małe, budynek jest chłodny albo zwierzęta stoją w budkach, postaw na słomę. Ułóż ją na tyle głęboko, aby cielę po położeniu mogło częściowo schować nogi w materiale. Ściółkę dosypuj na bieżąco, lecz nie odkładaj pełnego czyszczenia, gdy spód zaczyna być mokry.
Jeżeli masz dostęp do czystych, odpylonych trocin, ciepły obiekt i dobrą organizację pracy, można wykorzystać je samodzielnie lub jako dolną warstwę pod słomą. Nie wybieraj jednak trocin wyłącznie dlatego, że łatwiej je rozrzucić. Przy cielętach liczy się przede wszystkim suchy mikroklimat legowiska.
Po dostawie nowych sztuk warto przygotować kojce jeszcze przed przyjazdem transportu. Czysta, sucha ściółka, woda, pasza i spokojne miejsce bez przeciągów pomagają cielętom szybciej zaaklimatyzować się po drodze. W Euro Cielęta zawsze podkreślamy, że zdrowy start po zakupie zaczyna się nie przy pierwszym karmieniu, ale od warunków, które czekają na zwierzę w gospodarstwie.
Nie warto oszczędzać na ściółce, która ma bezpośredni kontakt z cielęciem przez całą dobę. Obserwuj legowisko tak samo uważnie jak pobranie paszy i wygląd kału. Suche, ciepłe miejsce do leżenia to jeden z najprostszych elementów odchowu, na którym można realnie utrzymać zdrowie i przyrosty.
Co jeszcze warto wiedzieć na temat hodowli cieląt.
