Poprzedni wpis
Pierwsze tygodnie odchowu często przesądzają o tym, czy cielę będzie zdrowo rosło, czy zacznie generować koszty leczenia i dodatkowej pracy. Pytanie: mleko pełne czy preparat mlekozastępczy nie ma jednej odpowiedzi dla każdego gospodarstwa. Dobre rozwiązanie musi pasować do dostępności mleka, organizacji pracy, liczby cieląt i celu odchowu.
Najgorsza decyzja to wybór wyłącznie po cenie worka preparatu albo aktualnej cenie mleka. W praktyce liczy się całkowity koszt odchowu: zdrowotność, powtarzalność dawki, przyrosty, czas obsługi i ryzyko biegunek. Cielę nie potrzebuje najtańszego systemu żywienia. Potrzebuje systemu prowadzonego równo, czysto i bez przypadkowych zmian.
Najpierw trzeba rozdzielić okres siarowy od właściwego odpajania mlekiem. Siara podana odpowiednio wcześnie, w dobrej ilości i jakości jest podstawą odporności cielęcia. Ani mleko pełne, ani preparat mlekozastępczy nie zastępują prawidłowego pojenia siarą po urodzeniu.
Po okresie siarowym wybór warto oprzeć na prostym pytaniu: czy gospodarstwo jest w stanie codziennie podawać mleko pełne o podobnej jakości, temperaturze i higienie? Jeżeli tak, mleko pełne może być bardzo dobrym rozwiązaniem. Jeżeli jednak mleko trafia do cieląt nieregularnie, jest zimne, pochodzi od krów leczonych lub jego skład wyraźnie się zmienia, bezpieczniejszą drogą bywa dobrze dobrany preparat.
W odchowie liczy się powtarzalność. Cielęta słabo tolerują nagłe zmiany koncentracji, temperatury odpajania i rodzaju białka. Nawet wartościowy produkt nie da dobrego efektu, jeśli jednego dnia podaje się go poprawnie, a następnego „na oko”.
Mleko pełne jest naturalnym pokarmem, dobrze akceptowanym przez większość cieląt. Dostarcza energii, białka i tłuszczu w formie, którą młode zwierzę wykorzystuje skutecznie. W gospodarstwie mlecznym może być także łatwo dostępne, co upraszcza organizację żywienia.
Najlepiej sprawdza się wtedy, gdy pochodzi od zdrowych krów, nie zawiera pozostałości antybiotyków i jest podawane świeże lub właściwie przechowywane. Temperatura odpajania powinna być zbliżona do temperatury ciała, czyli około 38-40°C. Równie ważne jest mycie wiader, smoczków i całego sprzętu po każdym użyciu.
Trzeba jednak pamiętać, że skład mleka pełnego nie jest stały. Zmienia się wraz z fazą laktacji, żywieniem krów i stanem stada. Różna może być zwłaszcza zawartość tłuszczu, a to oznacza wahania energii w dawce dla cielęcia. Przy niewielkiej liczbie sztuk i dobrej kontroli nie musi to być problem. W większym odchowie może utrudniać utrzymanie jednolitych wyników.
Mleko pełne nie powinno być też sposobem na zagospodarowanie mleka od krów z mastitis, mleka przejściowego złej jakości ani mleka pozostałego po leczeniu antybiotykami. Pozorna oszczędność może skończyć się zaburzeniami trawienia, selekcją bakterii opornych na leczenie i słabszym startem cieląt.
Świeże mleko jest wartościowe, ale stanowi też dobre środowisko dla rozwoju bakterii. Jeżeli nie jest podawane od razu, wymaga szybkiego schłodzenia oraz właściwego przechowywania. Problemem bywa również mieszanie mleka z kilku dojów i pozostawianie go w temperaturze otoczenia.
W gospodarstwach, które odpajają większą liczbę cieląt, warto szczególnie pilnować jakości surowca i higieny. Pasteryzacja może ograniczyć ryzyko przenoszenia części patogenów, ale nie zwalnia z obowiązku utrzymania czystego sprzętu i prawidłowego postępowania z mlekiem.
Preparat mlekozastępczy pozwala lepiej ustabilizować żywienie. Przy prawidłowym przygotowaniu każde cielę otrzymuje taką samą koncentrację składników pokarmowych, niezależnie od dnia i partii mleka w gospodarstwie. To duża zaleta tam, gdzie cielęta kupowane są partiami, gdzie liczba sztuk jest większa albo gdzie odchów ma być prowadzony według jednego, powtarzalnego programu.
Dobrze dobrany preparat ogranicza również zależność od mleka z własnego stada. Hodowca może planować dawki, zapasy i koszty bez ryzyka, że nagle zabraknie odpowiedniej ilości mleka do odpajania. Przy zakupie cieląt jest to szczególnie praktyczne, ponieważ nowo przyjęte sztuki potrzebują spokojnego, stałego żywienia od pierwszego dnia w gospodarstwie.
Nie każdy preparat jest jednak taki sam. Warto sprawdzić źródło białka, poziom tłuszczu, włókna, zawartość składników mineralnych oraz zalecenia producenta dotyczące dawkowania. Dla młodych cieląt zwykle lepszym wyborem są preparaty oparte w dużej mierze na składnikach mlecznych. Produkty o niższej jakości lub źle dobrane do wieku mogą dawać gorszą strawność i słabsze przyrosty.
Cena za worek nie mówi jeszcze, ile naprawdę kosztuje odpajanie. Należy policzyć koszt gotowego napoju przy zalecanym stężeniu, liczbę litrów podawanych dziennie oraz efekty zdrowotne w grupie. Tani preparat, który powoduje więcej problemów trawiennych lub nie daje odpowiednich przyrostów, szybko przestaje być tani.
Preparat trzeba rozpuszczać dokładnie według instrukcji. Za mało proszku oznacza zbyt mało energii i białka, a za duże stężenie może obciążać układ pokarmowy. Woda o niewłaściwej temperaturze utrudnia rozpuszczenie tłuszczu i tworzy grudki, które pogarszają jakość odpajania.
W praktyce potrzebne są waga lub miarka producenta, termometr i stała procedura dla każdej osoby pracującej przy cielętach. Nie warto mieszać różnych preparatów bez okresu przejściowego. Jeśli zmiana jest konieczna, należy wprowadzać ją stopniowo, obserwując kał, apetyt i zachowanie cieląt.
Porównując mleko pełne z preparatem, trzeba uczciwie wycenić własne mleko. Nawet jeśli nie jest ono sprzedawane, ma wartość rynkową. Do tego dochodzą koszty chłodzenia, podgrzewania, pracy przy przygotowaniu i ewentualnych strat wynikających z problemów zdrowotnych.
Preparat wymaga zakupu, magazynowania i starannego mieszania, ale ułatwia standaryzację. Mleko pełne może obniżać bezpośrednie wydatki na paszę, lecz wymaga większej kontroli jakości surowca. W dobrze prowadzonym gospodarstwie oba systemy mogą działać skutecznie. Różnicę robi nie sama nazwa produktu, ale konsekwencja w jego stosowaniu.
Cielę po transporcie i zmianie środowiska ma za sobą stres. Nie jest dobrym momentem na eksperymenty żywieniowe. Warto przed przyjazdem przygotować czyste stanowisko, wodę, paszę starterową oraz ustalony sposób odpajania. Przez pierwsze dni szczególnie uważnie obserwuje się pobieranie płynu, kał, temperaturę ciała i aktywność zwierzęcia.
Jeśli cielęta pochodzą z różnych gospodarstw, jednolity preparat mlekozastępczy często pomaga uporządkować odchów. Można wtedy prowadzić całą grupę według jednego schematu i łatwiej wychwycić sztukę, która odstaje od reszty. Z kolei gospodarstwo mające stały dostęp do dobrego mleka pełnego może wykorzystać ten atut, pod warunkiem zachowania bioasekuracji i higieny.
W Euro Cielęta przy rozmowie o zakupie cieląt warto od razu omówić sposób dalszego żywienia. Informacja, czym zwierzęta były odpajane wcześniej, pozwala uniknąć gwałtownej zmiany po dostawie i lepiej zaplanować pierwsze dni odchowu.
Niezależnie od tego, czy wybierasz mleko pełne, czy preparat, cielę powinno mieć stały dostęp do świeżej wody. Woda nie zastępuje mleka, ale wspiera pobieranie paszy starterowej i rozwój żwacza. Starter musi być świeży, smaczny i łatwo dostępny, a nie zalegający w wiadrze przez kilka dni.
Celem nie jest tylko bezproblemowe odpajanie. Dobry odchów prowadzi do tego, aby cielę wcześnie zaczęło pobierać paszę stałą, utrzymało zdrowy przewód pokarmowy i płynnie przeszło przez odsadzenie. Właśnie wtedy widać, czy cały program żywienia był dobrze ustawiony.
Wybierz rozwiązanie, które potrafisz prowadzić równo każdego dnia. Cielęta odwdzięczają się za tę regularność zdrowiem, spokojem w kojcu i przyrostem, który widać w wadze, a nie tylko w zapisach.
Co jeszcze warto wiedzieć na temat hodowli cieląt.
