Poprzedni wpis
Jedno chore cielę może zatrzymać pracę całego odchowu na wiele tygodni. Spada pobranie paszy, rośnie zużycie leków, pojawiają się dodatkowe wizyty weterynaryjne, a przyrosty przestają się zgadzać. Dlatego bioasekuracja gospodarstwa bydła nie jest papierową procedurą dla kontroli. To codzienna ochrona zdrowia stada i pieniędzy, które hodowca wkłada w zakup zwierząt, paszę oraz pracę.
Najlepszy plan nie musi być skomplikowany. Musi być za to dopasowany do konkretnego gospodarstwa i konsekwentnie wykonywany przez każdego, kto ma kontakt ze zwierzętami. W praktyce największe znaczenie mają trzy sprawy: skąd bydło trafia do gospodarstwa, jak jest przyjmowane oraz czy ograniczamy przenoszenie chorób między budynkami i grupami.
Ryzyko zdrowotne pojawia się jeszcze przed rozładunkiem. Kupowanie pojedynczych sztuk z wielu przypadkowych źródeł utrudnia ocenę statusu zdrowotnego i zwiększa liczbę kontaktów między zwierzętami. Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest współpraca ze sprawdzonym dostawcą, który zna pochodzenie cieląt, ich warunki utrzymania oraz dokumentację weterynaryjną.
Przed zamówieniem warto ustalić nie tylko rasę, wiek i wagę cieląt. Równie ważne są informacje o szczepieniach, przebytych problemach zdrowotnych, żywieniu przed sprzedażą oraz sposobie transportu. Cielę, które było długo przewożone, zmieniło grupę i środowisko, jest pod większą presją stresu. Nawet zdrowa sztuka potrzebuje wtedy spokojnego wejścia w nowy system odchowu.
Przy zakupie większej partii opłaca się dążyć do możliwie wyrównanej grupy. Cielęta o podobnym wieku i masie łatwiej żywić, obserwować i prowadzić zdrowotnie. Mieszanie bardzo małych sztuk z silniejszymi zwykle oznacza większą konkurencję przy paszy oraz trudniejszą ocenę, które zwierzę zaczyna odstawać.
Nowo przywiezione cielęta nie powinny od razu trafiać do głównej grupy. Wydzielone miejsce przyjęcia lub kwarantanny daje czas na ocenę kondycji, apetytu, kału, temperatury i objawów ze strony układu oddechowego. Pozwala też uniknąć sytuacji, w której jedno zwierzę z początkiem infekcji ma kontakt z całym stadem.
Długość izolacji należy ustalić z lekarzem weterynarii prowadzącym stado. Zależy ona między innymi od wieku zwierząt, historii zdrowotnej dostawy, systemu produkcji i aktualnej sytuacji epizootycznej w gospodarstwie. Nie warto traktować kwarantanny jako samego boksu na końcu obory. Musi obejmować osobne narzędzia, wiadra, odzież roboczą i możliwie ograniczony ruch ludzi.
Obsługę najlepiej prowadzić w ustalonej kolejności: najpierw najmłodsze i zdrowe grupy, później starsze, a na końcu zwierzęta w izolacji lub wymagające leczenia. Ta prosta zasada ogranicza przenoszenie drobnoustrojów na rękach, butach, sprzęcie i ubraniu. Po pracy w strefie kwarantanny konieczna jest zmiana lub oczyszczenie obuwia oraz higiena rąk.
Po transporcie cielętom trzeba zapewnić spokój, świeżą wodę, odpowiednią paszę i suche legowisko. Pierwsze obserwacje są bardzo cenne. Zwróć uwagę, czy zwierzęta piją, czy pobierają paszę, jak oddychają i czy nie stoją apatycznie z opuszczoną głową. Szybko zauważony problem daje większą szansę na skuteczne działanie niż leczenie rozpoczęte po kilku dniach.
Warto zapisywać datę przyjęcia, numer identyfikacyjny, wagę lub ocenę budowy, zaobserwowane objawy oraz wykonane zabiegi. Taki rejestr nie jest dodatkową biurokracją. Przy większej liczbie cieląt pomaga wychwycić powtarzający się problem i rzetelnie omówić go z lekarzem weterynarii lub dostawcą.
Wiele zagrożeń wjeżdża do gospodarstwa na kołach, wchodzi na butach albo trafia na teren wraz ze sprzętem pożyczonym od sąsiada. Nie da się całkowicie wyeliminować ruchu osób i pojazdów, ale można nim zarządzać. Wjazd powinien być uporządkowany, a osoby postronne nie powinny swobodnie przechodzić między budynkami i grupami zwierząt.
Dobrze działają wyraźnie wyznaczone strefy czyste i brudne. Przy wejściu do budynku powinny znajdować się czyste buty lub ochraniacze, odzież robocza oraz miejsce do umycia i dezynfekcji rąk. Mata dezynfekcyjna ma sens tylko wtedy, gdy jest czysta, właściwie przygotowana i regularnie wymieniana. Brudna mata z niewłaściwym środkiem daje pozorne bezpieczeństwo.
Szczególną ostrożność zachowaj przy usługach zewnętrznych: odbiorze padłych zwierząt, naprawach, transporcie, inseminacji czy pracy ekip budowlanych. Ustal miejsce, w którym mogą się zatrzymać, i ogranicz ich wejście do części produkcyjnej. Jeśli sprzęt musi wejść do obory, powinien być wcześniej oczyszczony i przygotowany zgodnie z zasadami przyjętymi w gospodarstwie.
Mycie i dezynfekcja nie polegają na szybkim oprysku środkiem chemicznym. Najpierw trzeba usunąć obornik, resztki paszy i zabrudzenia organiczne. Dopiero potem środek dezynfekcyjny może zadziałać zgodnie z zalecanym stężeniem i czasem kontaktu. Pominięcie czyszczenia sprawia, że nawet dobry preparat pracuje słabiej.
Największej uwagi wymagają kojce dla cieląt, wiadra do mleka, smoczki, poidła, narzędzia używane przy zabiegach oraz miejsca, gdzie przebywały chore sztuki. Sprzęt do karmienia nie powinien krążyć między zdrową grupą a izolatką. Przy odchowie cieląt szczególnie łatwo o przeniesienie biegunek przez wiadra, rękawice i niedomyte smoczki.
Suche, czyste legowisko jest elementem profilaktyki, a nie tylko komfortu. Wilgoć i nagromadzenie zanieczyszczeń sprzyjają problemom oddechowym, biegunkom oraz zakażeniom pępka u najmłodszych zwierząt. Wentylacja powinna usuwać nadmiar wilgoci i szkodliwych gazów, ale nie może powodować przeciągów na wysokości cieląt. Tu nie ma jednej recepty – inne ustawienia sprawdzą się w starej oborze, inne w nowym cielętniku.
Nawet dobrze wyposażone gospodarstwo traci kontrolę, jeśli każdy pracuje inaczej. Osoba karmiąca cielęta powinna wiedzieć, które objawy zgłosić od razu: kaszel, wypływ z nosa, brak apetytu, biegunka, osowiałość, kulawizna czy podwyższona temperatura. Nie chodzi o samodzielne rozpoznawanie choroby, lecz o szybkie przekazanie informacji osobie odpowiedzialnej za stado i lekarzowi weterynarii.
Warto ustalić prostą procedurę na wypadek podejrzenia choroby. Zwierzę należy odseparować, oznaczyć, zapewnić mu osobny sprzęt i odnotować objawy. Leczenie powinno odbywać się wyłącznie zgodnie z zaleceniem lekarza weterynarii, wraz z przestrzeganiem dawek i okresów karencji. Podawanie leków „na wszelki wypadek” może zamaskować problem, podnieść koszty i utrudnić późniejsze leczenie.
Jeżeli w gospodarstwie pracuje kilka osób, dobrze jest wywiesić krótkie zasady w miejscu widocznym: kolejność obsługi grup, miejsce odzieży roboczej, sposób mycia sprzętu i kontakt do lekarza weterynarii. Procedura ma być czytelna w zwykły dzień pracy, a nie tylko poprawna w segregatorze.
Zanieczyszczona pasza lub woda mogą szybko odbić się na zdrowiu całej grupy. Magazyny pasz trzeba chronić przed wilgocią, ptakami i gryzoniami, a rozsypane resztki regularnie usuwać. Poidła wymagają kontroli nie tylko wtedy, gdy przestają działać. Osad, biofilm i zbyt mały przepływ wody mogą ograniczać jej pobranie, choć na pierwszy rzut oka wszystko wygląda prawidłowo.
Program zwalczania gryzoni i owadów powinien być stały, a nie uruchamiany dopiero po zauważeniu problemu. Szczury, myszy, muchy i dzikie ptaki mogą przenosić patogeny oraz zanieczyszczać paszę. Równie istotne jest zabezpieczenie miejsc składowania obornika i padłych zwierząt tak, aby nie zwiększały presji sanitarnej na teren gospodarstwa.
Bioasekuracja jest skuteczna wtedy, gdy da się ją utrzymać podczas żniw, przy dużej dostawie cieląt i wtedy, gdy brakuje czasu. Zamiast tworzyć rozbudowany regulamin, lepiej wybrać kilka zasad krytycznych i pilnować ich codziennie. Dla jednego gospodarstwa priorytetem będzie kwarantanna zakupionych cieląt, dla innego poprawa higieny pojenia lub ograniczenie wejść osób z zewnątrz.
W Euro Cielęta wiemy, że zdrowy start cielęcia zaczyna się od odpowiedzialnego przygotowania dostawy, ale końcowy efekt zależy również od warunków po przyjeździe do gospodarstwa. Warto więc przed kolejnym zakupem przejść trasę od bramy do cielętnika i uczciwie sprawdzić, gdzie zwierzę, człowiek lub sprzęt mogą przenieść problem. Najlepsza bioasekuracja to ta, którą da się wykonać jutro rano, bez wyjątków i bez improwizacji.
Co jeszcze warto wiedzieć na temat hodowli cieląt.
