Poprzedni wpis
Pierwsze godziny życia cielęcia często decydują o tym, czy zwierzę będzie zdrowo rosło, czy od początku wejdzie w odchów z biegunką, osłabieniem i kosztami leczenia. Ten kompletny poradnik odpajania noworodków cielęcych porządkuje najważniejsze zasady – od pierwszej porcji siary po ustalenie stałego rytmu podawania mleka lub preparatu mlekozastępczego.
W praktyce nie wygrywa gospodarstwo, które ma najbardziej skomplikowany program żywienia. Wygrywa to, w którym cielę dostaje odpowiedni płyn, we właściwej ilości, temperaturze i o stałych porach, a sprzęt jest naprawdę czysty. Przy zakupie cieląt warto od razu ustalić z dostawcą, czym były odpajane i w jakim systemie. Nagła zmiana mleka, koncentracji preparatu lub rytmu karmienia jest częstą przyczyną problemów po przywiezieniu zwierząt.
Cielę rodzi się praktycznie bez własnej ochrony immunologicznej. Przeciwciała pobiera z siary, a zdolność jelita do ich wchłaniania szybko spada z każdą godziną życia. Dlatego pierwszą dobrą jakościowo porcję należy podać jak najszybciej, najlepiej w ciągu pierwszych 2 godzin po porodzie.
Dla przeciętnego cielęcia bezpiecznym punktem odniesienia jest około 10% masy urodzeniowej siary w pierwszym podaniu. W przypadku cielęcia ważącego 40 kg będzie to zwykle 3,5-4 litry. Nie każde słabsze zwierzę wypije taką ilość jednorazowo. Wtedy trzeba działać spokojnie, ale bez odkładania sprawy: podać tyle, ile cielę pobierze sprawnie, a resztę uzupełnić w krótkim czasie zgodnie z zaleceniem lekarza weterynarii lub osoby doświadczonej w odpojeniu sondą.
Jakość siary ma znaczenie równie duże jak ilość. Gęsta, czysta siara od zdrowej krowy po prawidłowym okresie zasuszenia jest najlepszym wyborem. W gospodarstwie warto oceniać ją siaromierzem lub refraktometrem Brix i zamrażać nadwyżki siary wysokiej jakości w opisanych porcjach. Taki bank siary daje zabezpieczenie, gdy po porodzie krowa nie ma odpowiedniej ilości pokarmu albo jakość budzi wątpliwości.
Nie należy podawać siary od krów chorych, z ostrym zapaleniem wymienia, silnie zanieczyszczonej lub długo stojącej w cieple. Bakterie namnażające się w źle przechowywanej siarze mogą ograniczać wchłanianie przeciwciał i obciążać przewód pokarmowy cielęcia. Po odpojeniu resztę trzeba szybko schłodzić, a przed kolejnym użyciem ogrzać łagodnie – bez gotowania i bez przegrzewania.
Po fazie siarowej najważniejsza jest powtarzalność. Cielę nie potrzebuje codziennie nowego schematu, lecz spokojnego przejścia na właściwe żywienie mleczne. W pierwszych dniach życia warto zapisywać ilość wypitego płynu, apetyt, wygląd kału i zachowanie. Kilka prostych notatek pozwala zauważyć problem zanim cielę wyraźnie osłabnie.
W ciągu pierwszych 24 godzin cielę powinno otrzymać kilka porcji siary, których łączna ilość odpowiada jego masie i możliwościom pobrania. Drugi dzień nadal jest czasem żywienia siarą lub siarą przejściową. Nie należy zbyt szybko przechodzić na zwykłe mleko tylko dlatego, że cielę wygląda na silne.
Od trzeciego dnia można stopniowo wprowadzać mleko pełne lub preparat mlekozastępczy. Wybór zależy od organizacji gospodarstwa, dostępności mleka oraz jakości preparatu. Mleko pełne jest naturalnym rozwiązaniem, ale wymaga stałej jakości i ostrożności, szczególnie gdy pochodzi od krów leczonych. Dobry preparat pozwala ujednolicić żywienie, jednak tylko wtedy, gdy jest przygotowany dokładnie według instrukcji producenta.
W wielu gospodarstwach sprawdza się podawanie mleka dwa razy dziennie, zawsze o zbliżonych porach. Przy cielętach słabszych, drobniejszych lub w chłodniejszym okresie lepszym rozwiązaniem może być podział dziennej dawki na trzy odpajania. Mniejsze porcje są wtedy łatwiejsze do pobrania i mniej obciążają trawienie.
Nie warto zmieniać stężenia preparatu „na oko”. Za rzadki płyn nie dostarczy energii potrzebnej do wzrostu, a zbyt gęsty może sprzyjać zaburzeniom trawiennym i odwodnieniu. Proszek trzeba zawsze odmierzać tą samą miarką lub wagą, a wodę nalewać w odpowiedniej objętości. Najpierw należy rozpuścić proszek w części ciepłej wody, dokładnie wymieszać, a następnie uzupełnić do końcowej ilości płynu.
Temperatura przy podaniu powinna być zbliżona do temperatury ciała cielęcia, zwykle około 38-40°C. Zbyt chłodne mleko spowalnia pobranie i może zaburzyć pracę trawieńca. Z kolei zbyt gorący płyn grozi poparzeniem i zniechęca zwierzę do picia. Termometr kosztuje niewiele, a eliminuje zgadywanie, zwłaszcza zimą.
Dla noworodka najlepiej sprawdza się odpajanie ze smoczka. Odruch ssania uruchamia prawidłowe zamknięcie rynienki przełykowej, dzięki czemu mleko trafia do trawieńca. Picie z otwartego wiadra można wdrażać później, gdy cielę jest przyzwyczajone do pobierania płynu i dobrze funkcjonuje w odchowie.
Smoczek nie może być ani zapchany, ani rozcięty zbyt szeroko. Przy zbyt szybkim wypływie cielę łapczywie połyka płyn, kaszle i może pobrać mleko nieprawidłowo. Karmienie ma potrwać kilka minut, a nie kilka sekund. Po każdym użyciu wiadro, butelkę, smoczek i mieszadło trzeba umyć, wypłukać oraz dokładnie wysuszyć. Samo opłukanie zimną wodą nie usuwa tłuszczu i osadu, w którym rozwijają się bakterie.
Warto też pamiętać o czystości rąk, stanowiska i pępka. Cielę po porodzie nie ma odporności dorosłej sztuki. Brudny sprzęt odpajający, mokra ściółka i przeciąg tworzą prostą drogę do biegunek oraz infekcji dróg oddechowych.
Świeża, czysta woda powinna być dostępna od pierwszego dnia życia, niezależnie od ilości wypijanego mleka. Mleko nie zastępuje wody w rozwoju żwacza. Cielę, które ma dostęp do wody i świeżego startera, wcześniej zaczyna pobierać paszę stałą, a to ułatwia późniejsze odsadzenie.
Starter podawaj w niewielkiej ilości, ale codziennie świeży. Zwietrzały, wilgotny lub zanieczyszczony kałem nie zachęci cielęcia do jedzenia. Nie ma sensu wsypywać pełnego wiadra paszy „na zapas”. Lepiej dać małą porcję i regularnie ją wymieniać.
Biegunka nie jest powodem, by samodzielnie odstawić mleko na kilka dni. Cielę nadal potrzebuje energii, a najpilniejszą sprawą jest uzupełnienie płynów i elektrolitów zgodnie z ich przeznaczeniem. Elektrolitów nie miesza się z mlekiem, jeśli producent nie wskazuje inaczej. Podaje się je między odpajaniami mlecznymi, zachowując odstęp czasowy.
Jeżeli cielę nie chce pić, jest osowiałe, ma zapadnięte oczy, zimne uszy, gorączkę, krew w kale lub trudności z oddychaniem, potrzebna jest szybka konsultacja weterynaryjna. U noworodka stan potrafi pogorszyć się w ciągu kilku godzin. Wczesna reakcja zwykle oznacza prostsze leczenie i mniejsze straty.
Dobre odpajanie nie polega na jednorazowym podaniu dużej ilości mleka. To codzienna dyscyplina: właściwa siara, stała receptura, odpowiednia temperatura, czysty sprzęt i obserwacja każdego cielęcia. Gdy zwierzę trafia do gospodarstwa po transporcie, warto przez pierwsze dni szczególnie pilnować, by nie dokładać mu stresu zmianą wszystkiego naraz.
W Euro Cielęta stawiamy na zdrowe, przebadane cielęta i praktyczne przekazanie informacji o ich żywieniu. To pozwala hodowcy zachować ciągłość odpajania po dostawie, a cielęciu szybciej wejść w rytm nowego gospodarstwa. Najlepszy plan to ten, który da się konsekwentnie wykonać każdego dnia – również wtedy, gdy w oborze jest dużo pracy.
Co jeszcze warto wiedzieć na temat hodowli cieląt.
