Poprzedni wpis
Cielę, które ma pełne wiadro mleka, ale nie ma dostępu do czystej wody, nie wykorzysta dobrze potencjału paszy starterowej. Pytanie, ile wody piją cielęta dziennie, ma bezpośrednie przełożenie na pobranie suchej masy, pracę żwacza, zdrowie i tempo przyrostów. W praktyce nie ma jednej liczby dla każdego wieku, rasy i systemu utrzymania. Są jednak normy, które pozwalają szybko ocenić, czy pobranie wody w gospodarstwie jest prawidłowe.
Najprostsza zasada brzmi: świeża woda powinna być dostępna dla cielęcia od pierwszego dnia życia, niezależnie od tego, czy zwierzę pije mleko matki, preparat mlekozastępczy czy mleko pełne. Mleko jest paszą, a nie zamiennikiem wody do picia.
Pobranie wody rośnie wraz z wiekiem, masą ciała, temperaturą w budynku oraz ilością zjadanej paszy stałej. Małe cielę w pierwszych dniach życia wypije niewiele, ale regularny dostęp do wody od początku przyspiesza zainteresowanie starterem. Gdy wzrasta pobranie mieszanki treściwej i siana, rośnie też zapotrzebowanie na wodę.
Orientacyjne dobowe spożycie czystej wody pitnej wygląda następująco:
| Wiek cielęcia | Najczęstsze pobranie wody na dobę | |—|—:| | Pierwszy tydzień życia | około 1-2 l | | 2-4 tygodnie | około 2-4 l | | 4-8 tygodni | około 4-7 l | | 2-3 miesiące | około 6-10 l | | Starsze cielęta po odsadzeniu | zwykle 10-20 l, a w upały więcej |
Są to wartości robocze, a nie sztywny limit. Cielę w chłodnym kojcu, karmione głównie mlekiem i pobierające mało starteru, będzie piło mniej niż intensywnie żywione zwierzę w ciepły, letni dzień. Przy wysokiej temperaturze lub problemach oddechowych zapotrzebowanie może wzrosnąć wyraźnie nawet w ciągu kilku godzin.
Nie należy też porównywać wprost ilości wody z ilością wypijanego mleka. Cielę otrzymujące 6-8 litrów preparatu mlekozastępczego nadal potrzebuje osobnego źródła wody. Woda wspiera fermentację paszy stałej w żwaczu, a właśnie rozwój żwacza decyduje o sprawnym przejściu przez okres odsadzania.
Największy wpływ ma ilość zjadanej suchej paszy. Im więcej starteru pobiera cielę, tym więcej wody będzie potrzebowało. To dlatego nagły wzrost pobrania wody często jest dobrym sygnałem – zwierzę zaczyna intensywniej jeść paszę treściwą i rozwijać żwacz. Oczywiście pod warunkiem, że nie towarzyszy temu biegunka, gorączka lub inne objawy chorobowe.
Duże znaczenie ma temperatura. W upalne dni nawet młode cielęta piją zauważalnie więcej, a woda w wiadrach szybko się ogrzewa i brudzi. Zimą pobranie nie powinno spadać tylko dlatego, że woda jest lodowata. Bardzo zimna woda zniechęca zwierzę do picia, dlatego najlepiej podawać ją w temperaturze zbliżonej do temperatury otoczenia, ale nie zamarzniętą.
Wpływ ma również skład dawki. Cielęta otrzymujące suchy starter, siano lub kiszonkę potrzebują więcej wody niż te, których żywienie opiera się niemal wyłącznie na mleku. Wyższe zasolenie mieszanki, biegunka, gorączka i stres po transporcie również mogą zwiększyć zapotrzebowanie na płyny.
W pierwszych dniach po przywiezieniu cieląt do gospodarstwa warto szczególnie pilnować dostępu do wody. Zmiana miejsca, grupy, systemu pojenia i paszy bywa obciążeniem. Zwierzę może przez krótki czas pobierać mniej paszy, dlatego łatwo przeoczyć niedostateczne picie. Przy odbiorze zdrowych, prawidłowo przygotowanych cieląt i spokojnym wdrożeniu do nowego kojca ryzyko jest mniejsze, ale codzienna obserwacja nadal pozostaje podstawą.
Częsty błąd to podawanie wody tylko kilka godzin po odpajaniu mlekiem. Taki system ogranicza pobranie, zwłaszcza gdy cielę zaczyna jeść więcej starteru. Woda powinna być dostępna stale, także w nocy. Zwierzę nie pije według zegara gospodarza, lecz wtedy, gdy tego potrzebuje.
Najlepiej sprawdzają się czyste wiadra lub poidła ustawione na wysokości wygodnej dla cielęcia. Młode sztuki muszą łatwo znaleźć wodę i swobodnie do niej sięgnąć. Przy utrzymaniu indywidualnym warto kontrolować każde wiadro osobno. W kojcach grupowych trzeba zapewnić odpowiednią liczbę punktów pojenia, aby słabsze cielęta nie były odganiane przez dominujące sztuki.
Woda nie może być stojąca, zielona od nalotu ani zanieczyszczona starterem i ściółką. Cielęta szybko brudzą wiadra, szczególnie w pierwszych tygodniach. Samo dolanie świeżej wody do zabrudzonego naczynia nie rozwiązuje problemu. Wiadro należy codziennie opróżnić, umyć i napełnić od nowa, a przy upałach kontrolować je częściej.
Nie każde niskie pobranie wody oznacza chorobę. Jeśli kilkudniowe cielę pije mleko, jest żywe, ma prawidłowy kał i dopiero oswaja się z wiadrem, niewielka ilość wody może być normalna. Alarmująca jest jednak nagła zmiana w zachowaniu lub sytuacja, gdy starsze cielę je starter, ale niemal nie korzysta z wody.
Hodowca powinien reagować, gdy widzi kilka objawów jednocześnie: osowiałość, słaby apetyt, zapadnięte oczy, suchy pysk, gęsty lub zalegający kał, biegunkę albo wyraźnie mniejsze pobranie mleka. Przy biegunce szczególne znaczenie ma szybkie uzupełnienie płynów i elektrolitów zgodnie z zaleceniem lekarza weterynarii. Elektrolit nie zastępuje jednak stałego dostępu do świeżej wody.
Dobrym nawykiem jest codzienny rzut oka na poziom wody przed porannym karmieniem i po nim. Jeżeli w gospodarstwie prowadzi się odchów większej liczby sztuk, warto przez kilka dni mierzyć rzeczywiste pobranie w wybranych kojcach. Taka prosta kontrola pozwala wychwycić problem z poidłem, zbyt zimną wodą albo zmianę zachowania grupy, zanim odbije się ona na przyrostach.
Pierwszym błędem jest przekonanie, że cielę odpajane mlekiem nie potrzebuje wody. Drugim – ustawianie jednego brudnego wiadra na cały dzień. Trzeci problem to poidła o za małym przepływie albo źle ustawione, których młode zwierzę nie umie użyć. Czwarty to zaniedbanie wody zimą, gdy lód w naczyniu skutecznie ogranicza picie.
Nie warto też podawać wody bezpośrednio w tym samym wiadrze co mleko czy preparat mlekozastępczy. Cielę powinno odróżniać źródło mleka od stałego źródła czystej wody. Osobne, łatwo dostępne wiadro porządkuje odchów i pozwala realnie ocenić, ile zwierzę pije.
W dobrze prowadzonym odchowie woda nie jest dodatkiem, lecz stałym elementem dawki. Nie kosztuje wiele, a jej brak może obniżyć pobranie starteru, utrudnić rozwój żwacza i wydłużyć drogę do dobrych przyrostów. Dlatego przy zakupie i wdrażaniu nowych cieląt do stada warto przygotować kojec nie tylko z czystą ściółką i paszą, ale też z umytym wiadrem pełnym świeżej wody. To jeden z najprostszych codziennych nawyków, który pracuje na zdrowie i wynik całego odchowu.
Co jeszcze warto wiedzieć na temat hodowli cieląt.
