Poprzedni wpis
Pierwsze tygodnie po zakupie cielęcia często przesądzają o wyniku całego odchowu. Nawet zwierzę o dobrym pochodzeniu i prawidłowej masie startowej nie pokaże swojego potencjału, jeśli po przyjeździe dostanie zimne mleko, brudną wodę albo paszę zmienioną z dnia na dzień. Dobre żywienie cieląt nie polega na podaniu jak największej ilości mleka. Chodzi o regularność, higienę, właściwe tempo zmian i codzienną obserwację sztuki.
W gospodarstwie liczą się efekty, które da się zobaczyć i policzyć: cielę chętnie pije, ma prawidłowy kał, jest aktywne, pobiera starter i systematycznie rośnie. Taki odchów ogranicza straty, skraca drogę do wysokich przyrostów i zmniejsza ryzyko kosztownego leczenia.
Najważniejszym pokarmem na początku życia jest siara. Cielę powinno otrzymać ją możliwie szybko po urodzeniu, najlepiej w ciągu pierwszych dwóch godzin. W tym okresie jelito najlepiej przepuszcza immunoglobuliny, czyli przeciwciała budujące bierną odporność. Opóźnienie, siara słabej jakości lub zbyt mała porcja zwiększają ryzyko biegunek, zapaleń płuc i słabszych przyrostów.
W praktyce warto podać ilość siary odpowiadającą około 10% masy ciała cielęcia w pierwszej dobie, najlepiej w dwóch podaniach. Dla sztuki ważącej 40 kg będzie to zwykle około 4 litrów w pierwszych godzinach życia, a następnie kolejna porcja. Nie wystarczy jednak sama objętość. Siara musi być czysta, odpowiednio przechowywana i dobrej jakości.
Jeżeli cielę trafia do gospodarstwa po okresie siarowym, hodowca nadal powinien sprawdzić jego kondycję przy przyjęciu. Warto ocenić czujność zwierzęcia, odruch ssania, oddech, pępek, nawodnienie, czystość zadu oraz wygląd kału. Nowa sztuka potrzebuje spokojnego miejsca, suchej ściółki i dostępu do świeżej wody od pierwszego dnia.
Oba rozwiązania mogą dać dobry wynik, ale pod warunkiem konsekwentnego prowadzenia. Mleko pełne bywa wygodne w gospodarstwach mlecznych, jednak jego skład może się zmieniać. Trzeba też pilnować jakości mikrobiologicznej, temperatury i nie podawać mleka pochodzącego od krów leczonych, jeśli nie ma pewności co do bezpieczeństwa takiego postępowania.
Preparat mlekozastępczy daje większą powtarzalność dawki. To ważne szczególnie przy zakupionych cielętach, które muszą bez problemu odnaleźć się w nowym systemie karmienia. Dobry preparat powinien być dopasowany do wieku i kierunku użytkowania zwierzęcia, a jego skład nie może być jedynym kryterium wyboru. Liczy się także rozpuszczalność, stabilność mieszanki i reakcja cieląt po wprowadzeniu paszy.
Najczęstszy błąd to przygotowywanie preparatu „na oko”. Zbyt mało proszku obniża wartość pokarmową dawki, a zbyt wysokie stężenie może obciążać przewód pokarmowy i sprzyjać biegunkom. Proporcje zawsze trzeba ustalać według zaleceń producenta, używać odmierzonej ilości wody i dokładnie mieszać preparat.
Temperatura pójła powinna wynosić zwykle około 38-40°C. Za zimne mleko ogranicza pobranie i pogarsza komfort cielęcia, a zbyt gorące grozi uszkodzeniem jamy ustnej. Równie istotna jest stała pora odpajania. Cielę szybko przyzwyczaja się do rytmu, a regularność ułatwia kontrolę apetytu.
Smoczek pozwala cielęciu ssać wolniej i bardziej naturalnie, dlatego często dobrze sprawdza się u młodszych lub słabszych sztuk. Wiadro może przyspieszyć obsługę większej grupy, lecz wymaga prawidłowego nauczenia picia i szczególnej dbałości o czystość. Niezależnie od metody naczynia trzeba myć po każdym użyciu, a nie dopiero wtedy, gdy osad jest widoczny.
Cielę nie może żyć wyłącznie mlekiem, jeśli ma sprawnie przejść na pasze stałe. Już od pierwszych dni powinno mieć dostęp do świeżej, czystej wody oraz niewielkiej ilości dobrej jakości startera. Woda nie jest dodatkiem. Jest niezbędna do rozwoju żwacza i pobierania paszy treściwej.
Starter powinien być smakowity, świeży i podawany małymi porcjami. Lepiej codziennie dosypać niewielką ilość niż zostawiać w korytku paszę zawilgoconą, zakurzoną lub zanieczyszczoną ściółką. Pierwsze pobranie bywa małe, ale liczy się systematyczność. To starter, a nie samo obniżenie dawki mleka, przygotowuje cielę do odsadzenia.
Pasza objętościowa także ma swoje miejsce, lecz trzeba zachować rozsądek. W pierwszych tygodniach priorytetem jest dobre pobranie startera. Zbyt duża ilość słabej jakości siana może wypełnić przewód pokarmowy, nie dostarczając odpowiedniej ilości energii. Jeśli podajemy siano, powinno być czyste, miękkie, bez pleśni i kurzu.
Cielę po transporcie odczuwa zmianę środowiska, ludzi, zapachów i systemu karmienia. Dlatego pierwsze dni po przyjeździe wymagają szczególnej uwagi. Jeżeli wiadomo, jakim mlekiem lub preparatem było odpajane wcześniej, warto możliwie łagodnie przejść na system stosowany w gospodarstwie. Gwałtowna zmiana koncentracji, temperatury albo liczby odpajań często kończy się problemami trawiennymi.
Przy odbiorze dobrze jest ustalić wiek cieląt, aktualny sposób żywienia i ilość pobieranej paszy stałej. To informacje praktyczne, a nie formalność. Pozwalają przygotować kojec, odpowiedni preparat oraz plan pierwszych dni. W Euro Cielęta stawiamy właśnie na to, aby zdrowe, wyselekcjonowane cielę trafiło do gospodarstwa z jasnym punktem wyjścia do dalszego odchowu.
Po przyjeździe nie należy „wyrównywać” stresu transportowego większą porcją mleka. Rozsądniej zapewnić spokój, wodę, suchą ściółkę i obserwować pobranie. Sztuka, która nie chce pić, stoi osowiała, ma zapadnięte oczy, kaszle lub oddaje wodnisty kał, wymaga szybkiej reakcji. Przy biegunce nie odstawia się samodzielnie całego żywienia mlecznego bez konsultacji – cielę potrzebuje energii, a często także płynów elektrolitowych podanych w odpowiednim odstępie od mleka.
Odsadzenie nie powinno wynikać wyłącznie z wieku w kalendarzu. Najbezpieczniej przeprowadzać je wtedy, gdy cielę regularnie zjada odpowiednią ilość startera przez kilka kolejnych dni, jest zdrowe i dobrze nawodnione. W wielu gospodarstwach za praktyczny punkt odniesienia przyjmuje się pobranie około 1,5-2 kg startera dziennie, ale dokładny moment zależy od programu żywienia, rasy, masy ciała i warunków utrzymania.
Dawkę mleka warto ograniczać stopniowo. Nagłe odsadzenie może obniżyć pobranie paszy, zahamować wzrost i zwiększyć podatność na choroby. W okresie przejściowym szczególnie pilnujemy dostępu do wody, jakości startera oraz miejsca przy korycie. Cielęta nie powinny konkurować o paszę, zwłaszcza gdy trafiają do nowej grupy.
Najlepszy preparat nie pomoże, jeśli sprzęt jest niedomyty, a kojec mokry i zimny. Bakterie namnażają się szybko w resztkach mleka, dlatego wiadra, smoczki i mieszadła wymagają codziennego mycia. Wodę trzeba wymieniać regularnie, a korytka z paszą czyścić zanim pojawi się w nich pleśń lub wilgoć.
Codzienny obchód powinien obejmować apetyt, temperaturę uszu, oddech, kał i zachowanie zwierzęcia. Zdrowe cielę reaguje na człowieka, ma jasne oczy i chętnie podchodzi do pójła. Wczesne zauważenie zmiany jest zwykle tańsze i skuteczniejsze niż leczenie rozwiniętego problemu.
Dobry odchów zaczyna się od zdrowego cielęcia, ale jego wynik buduje się przy każdym odpajaniu. Stała temperatura mleka, czysta woda, dobry starter i spokojne przejście między etapami żywienia dają hodowcy coś najcenniejszego: zwierzę, które rośnie bez niepotrzebnych strat i jest gotowe wykorzystać swój potencjał.
Co jeszcze warto wiedzieć na temat hodowli cieląt.
