Poprzedni wpis
Pierwsze tygodnie odchowu bardzo szybko pokazują, czy cielę będzie dobrze rosło, czy zacznie nadrabiać straty dopiero po czasie. W praktyce żywienie cieląt na szybki przyrost nie polega na „sypaniu więcej”, tylko na dobrym starcie, regularności i dopasowaniu dawki do wieku, masy oraz kondycji zwierzęcia. Tam, gdzie pilnuje się szczegółów od pierwszego dnia, przyrost jest zwykle równy, a cielę lepiej wykorzystuje paszę.
Szybki wzrost nie zaczyna się od paszy treściwej, tylko od siary, nawodnienia i spokojnego wejścia cielęcia w nowe warunki. Jeśli zwierzę ma słabą odporność, jest odwodnione albo przechodzi stres po transporcie, to nawet dobra mieszanka nie da takiego efektu, jakiego oczekuje hodowca.
Dlatego w odchowie trzeba patrzeć szerzej. Przyrost buduje się na trzech filarach: zdrowym cielęciu, dobrze pobieranym mleku lub preparacie mlekozastępczym oraz wczesnym, ale rozsądnym wprowadzaniu paszy stałej. Kiedy jeden z tych elementów zawodzi, reszta zwykle też zaczyna się sypać.
Właśnie z tego powodu tak duże znaczenie ma jakość materiału wyjściowego. Cielę powinno być żywe, czyste, z dobrym apetytem, bez oznak biegunki czy problemów oddechowych. W gospodarstwie dużo łatwiej osiąga się wysokie przyrosty wtedy, gdy startuje się od zdrowej sztuki, a nie od leczenia błędów z pierwszych dni życia.
W pierwszym okresie najważniejsza jest powtarzalność. Cielę najlepiej reaguje na stałe pory karmienia, tę samą temperaturę pójła i niezmienną koncentrację preparatu. Częsty błąd polega na tym, że jednego dnia cielę dostaje pełną dawkę, drugiego trochę słabszą, a trzeciego pójło jest podane za zimne. To odbija się na pobraniu, trawieniu i tempie wzrostu.
Jeżeli cielę jest odchowywane na preparacie mlekozastępczym, warto pilnować nie tylko ilości, ale też jakości. Dobre preparaty dają bardziej przewidywalny efekt, zwłaszcza gdy zależy nam na równych przyrostach i mniejszym ryzyku problemów trawiennych. Oszczędność na najtańszym rozwiązaniu często wraca później w postaci słabszego wzrostu, biegunek i dłuższego odchowu.
Nie ma też jednej dawki dobrej dla wszystkich. Inaczej prowadzi się cielę lżejsze, a inaczej mocną sztukę po dobrym starcie. W chłodniejszych miesiącach zapotrzebowanie energetyczne rośnie, więc program żywienia trzeba dostosować do warunków. Kto trzyma się sztywnego schematu przez cały rok, ten zwykle traci na wynikach.
Jeśli mówimy o szybkim przyroście, nie da się pominąć siary. To ona ustawia odporność i daje cielęciu realną szansę na mocny start. Sztuki, które dostały odpowiednią ilość dobrej jakości siary w odpowiednim czasie, z reguły lepiej jedzą, rzadziej chorują i łatwiej utrzymują tempo wzrostu.
Potem liczy się spokojne wejście w schemat odchowu. Cielę powinno mieć dostęp do czystej wody od pierwszych dni, nawet jeśli pobiera mleko. To nadal bywa zaniedbywane, a bez wody nie ma dobrego pobrania paszy stałej ani właściwej pracy żwacza.
Oba rozwiązania mogą dać dobry efekt, ale pod warunkiem, że są stosowane równo i czysto. Przy mleku trzeba zwracać uwagę na powtarzalność składu i higienę podawania. Przy preparacie kluczowe są jakość surowców, dokładne mieszanie i właściwa temperatura.
W praktyce wielu hodowców wybiera preparat właśnie dlatego, że łatwiej utrzymać stały poziom żywienia. To ma znaczenie przy większej liczbie sztuk i wtedy, gdy zależy nam na przewidywalnym wyniku. Z drugiej strony, źle dobrany preparat lub błędy przy rozrabianiu szybko odbiją się na odchodach i pobraniu.
Cielę nie będzie długo rosło tylko na mleku. Żeby utrzymać dobry przyrost także po odsadzeniu, trzeba wcześnie pobudzać rozwój żwacza. Tu wchodzi pasza starterowa – świeża, smakowita i stale dostępna w małych ilościach.
Największy sens ma częste dokładanie małych porcji, a nie zasypywanie korytka na kilka dni. Starter musi pachnieć świeżo i zachęcać do pobierania. Jeżeli leży zawilgocony albo zanieczyszczony, cielę zwyczajnie będzie jadło mniej.
Dobre pobranie startera przed odsadzeniem ogranicza spadki po odstawieniu mleka. To moment, na którym wielu hodowców traci tempo wzrostu. Jeśli cielę było prowadzone zbyt długo wyłącznie na pójle i nie nauczyło się jeść paszy stałej, po odsadzeniu często pojawia się dołek. A potem trzeba odrabiać.
Tu nie ma jednego terminu dla każdego stada. Bezpieczniej patrzeć na realne pobranie startera i kondycję cielęcia niż tylko na wiek. Za szybkie odsadzenie może obniżyć przyrost i pogorszyć zdrowotność. Za późne – niepotrzebnie podnosi koszty i opóźnia rozwój żwacza.
Najlepszy moment to taki, w którym cielę regularnie pobiera paszę stałą i nie reaguje spadkiem formy po ograniczeniu mleka. Odsadzanie stopniowe zwykle daje spokojniejsze przejście niż nagłe ucięcie dawki.
Nie ma wysokich przyrostów bez kontroli zdrowia. Nawet niewielka biegunka czy początek infekcji dróg oddechowych potrafią cofnąć wynik o kilka tygodni. Cielę, które je mniej przez dwa lub trzy dni, nie tylko chwilowo spowalnia. Ono często gorzej wykorzystuje paszę także później.
Dlatego trzeba codziennie patrzeć na podstawy: apetyt, odchody, temperaturę pójła, zachowanie i oddech. Problemy wychwycone wcześnie są zwykle prostsze do opanowania. Zaniedbane szybko wchodzą w koszty i obniżają opłacalność odchowu.
Duże znaczenie ma też higiena. Czyste wiadra, smoczki, poidła i suche legowisko to nie dodatki, tylko część programu żywienia. Pasza może być dobra, ale jeśli cielę łapie presję chorobową z otoczenia, przyrost i tak będzie słabszy.
W gospodarstwach najczęściej nie zawodzi sam plan żywienia, tylko jego wykonanie. Problemem bywa nieregularne karmienie, zbyt zimne pójło, słaba jakość preparatu, brak stałego dostępu do wody i za późne wprowadzenie startera. Do tego dochodzi stres po zakupie lub transporcie, mieszanie grup bez potrzeby i zbyt szybkie zmiany paszy.
Warto też uważać na pozorną oszczędność. Tańsza pasza czy mocne cięcie dawki może wyglądać dobrze na papierze, ale przy słabszym przyroście koszt kilograma odchowanej masy często wychodzi wyższy. Dobry wynik robi się na powtarzalności, a nie na przypadkowych cięciach.
Najprościej patrzeć nie tylko na to, czy cielę „wygląda dobrze”, ale czy przyrasta równo. Regularna kontrola masy albo chociaż obwodu klatki piersiowej daje dużo lepszy obraz niż ocena na oko. Dzięki temu szybciej widać, czy dana partia sztuk idzie zgodnie z planem.
Jeżeli cielęta są żywe, mają apetyt, czyste nozdrza, prawidłowe odchody i stabilnie zwiększają masę, to znak, że program działa. Jeśli natomiast część grupy odstaje, trzeba sprawdzić szczegóły – temperaturę pójła, rozrobienie preparatu, pobranie startera, jakość ściółki i wentylację. Często drobiazg robi dużą różnicę.
Nawet najlepiej ułożone żywienie nie wyrówna wszystkiego, jeśli cielę trafia do gospodarstwa osłabione albo po słabym starcie. Dlatego tak ważne jest pochodzenie zwierzęcia, jego kondycja przy zakupie i pewność, że sztuka została właściwie przygotowana do dalszego odchowu. W praktyce hodowca kupuje nie tylko cielę, ale też swój punkt wyjścia do dalszych przyrostów.
W Euro Cielęta ten temat traktujemy po gospodarsku – zdrowie zwierzęcia i jego potencjał wzrostu są ważniejsze niż szybka sprzedaż za wszelką cenę. Hodowca potrzebuje cielęcia, które po przyjeździe do gospodarstwa ma wejść w rytm odchowu i zacząć pracować na wynik, a nie generować problemy od pierwszego tygodnia.
Jeżeli zależy Ci na szybkim przyroście, pilnuj prostych rzeczy, ale pilnuj ich codziennie. W odchowie cieląt właśnie regularność daje efekt, który później widać na wadze i w opłacalności całego stada.
Co jeszcze warto wiedzieć na temat hodowli cieląt.
